Mizah Seni Cinsiyetçi Yapabilir mi?


Çeviri

 

 

Scott Weems
Bilişsel sinirbilimci

Çeviren: Zeynep Bayazit
Psikolog

 

Cinsiyetçi mizah, kim olduğunuzu değiştirmeyebilir ancak en kötü özelliğinizi su yüzüne çıkarabilir.

“Kadınların protestoları, akşam yemeği zamanı geldiğinde bitecek mi?’’

Bu şaka geçenlerde, New Jersey’de yaşayan Cumhuriyetçi Parti üyesi John Carmen tarafından, Washington’da düzenlenecek olan Kadın Yürüyüşü (Women’s March) hakkındaki düşüncesini belirtmek için internette yayınlandı. Beklendiği gibi bu şaka, yerel kurucu olan Ashley Bennett gibi birçok kişiyi rahatsız etti. Şimdilerde Aslhey Bennett seçim koltuğunu elinde tutarken, John Carmen işsiz kaldı.

Mizahla ilgili duyduğum en yaygın sorular, cinsiyetçi şakaların etkisini hesaba katıyor: Örneğin cinsiyetçi şakalar seni cinsiyetçi yapar mı? Böyle bir şakaya gülmek ve aynı zamanda kadınlara karşı önyargılı görüşlere sahip olmamak mümkün mü? Bunların önemli olmaması gerektiğini söylemeye can atsam da bu soruları yanıtlamak oldukça zor. En iyi ihtimalle seni aşağılık biri yaparlar fakat Carmen gibi biriysen seni işinden edebilirler.

Hâlâ bilimin cinsiyetçilik hakkında söyleyecek çok şeyi var. Western Caroline Üniversitesi’nden psikolog Thomas Ford “Bir Şakadan Daha Fazlası” adlı klasik makalesinde, aşağıdaki gibi bir dizi cinsiyetçi şakayı gözler önüne serdi: 

“Bir adam ve bir kadın asansörde mahsur kalırlar ve her ikisi de öleceklerini biliyordur. Kadın adama dönüp “Ölmeden önce beni bir kadın gibi hissettir.” der. Adam da kendi kıyafetlerini çıkarır ve şöyle der: “Katla bunları!’’

Bu türden şakaları duyduktan sonra her deneğe bir görev verildi. Görev, kurgusal bir kadın organizasyonuna ne kadar para verileceğine karar vermekti. Gerçek para içermediği için gerçek bir sorumluluk da yoktu. Seçilen miktar tamamen organizasyonun algılanan değerine dayanıyordu ve cinsiyetçi şakalardan sonra bağışlarda ciddi bir düşüş oldu. Fakat sadece bazı bireyler için.

Deneklere şakaları sunmadan önce Ford, onları iki gruba ayırmıştı: Düşük cinsiyetçiler ve yüksek cinsiyetçiler. Bu ayrım, deneklerin ‘‘Kadınlar erkekleri kontrol altına alarak güç kazanmaya çalışırlar.’’ gibi belirli ifadelere katılıp katılmadıklarını soran ayrı bir ankete dayanıyordu. Bu ifadelere katılanların cinsiyetçi olarak sınıflandırma olasılığı daha yüksekti. Uygunsuz şakalardan sonra, kurgusal kadın organizasyonlarına verilen para miktarını azaltma olasılıkları kabaca %66’lık bir düşüş gösterdi. Açık şekildeki cinsiyetçi ifadeler aynı etkiye sahip değildi. Sadece şakalar.

Bu bulgu ile ilgili en tuhaf şey, bu şakayı daha önce duymamdı. Bunu benimle geçenlerde bir kadın paylaştı. Kadın, şakanın eğlenceli hatta aptalca olduğunu ama kötü niyetli olmadığını düşündüğünü söyledi. Bu durum, ilkin çelişkili görünebilir fakat eğer Ford’un çalışmasının diğer yönünü göz ardı ederseniz. Bu, çalışmanın henüz paylaşmadığım bir yönü ve düşük cinsiyetçiliğe sahip bireylerle ilgili. 

Cinsiyetçilikte düşük puan alanlar, yüksek puan alanlar gibi, şakadan sonra daha az para vermediler. Aksine daha fazlasını, çok daha fazlasını, nerdeyse iki katını verdiler.

Bu bulguyu seviyorum, çünkü cinsiyetçi mizahın kim olduğunuzu değiştirmediğini gösteriyor. Tersine, sizi çok daha aynı kılıyor. İktidardaki kadın tarafından tehdit edilen biri değilseniz, aptalca bir şakadan sonra bu değişmeyecektir. Bununla birlikte umarım ki çenesi düşük bir politikacı değilsinizdir. Ya da belki, umarım öylesinizdir ve Ashley Bennett gibi biri sizi dinliyordur.

Psikologlar onlarca yıldır cinsiyetçiliğin ve önyargıların dünya görüşümüzü/algımızı yavaşça değiştirdiğini biliyorlar. Fakat yarattığımız dünyadan aynı zamanda sorumlu da olduğumuzu unutmak kolay. Her ne kadar cinsiyetçi şakalar bazı insanların uygunsuz biçimde davranmalarına izin verse de cinsiyetçi şakaları olduğu gibi görebilenlere de güç veriyor. Belki de en umut verici mesaj budur.

Yararlanılan Kaynak

Ford, T., Boxer, C., Armstrong, J. ve Edel, J. (2008). More than just a joke: The prejudice-releasing function of sexist humor [Bir şakadan daha fazlası: Cinsiyetçi mizahın önyargıyı serbest bırakma işlevi] Personality and Social Psychology Bulletin, 34, 159-170.

Yazının orijinal adı: Can Humor Make You Sexist?

Yazının alındığı internet sitesi: https://goo.gl/Fgu31X